Kỹ năng xử lý giải quyết vấn đề: tầm quan trọng, lợi ích

Trong cuộc sống hàng ngày cũng như công việc, có rất nhiều sự việc phức tạp buộc chúng ta phải có kỹ năng giải quyết vấn đề tốt. Dù giải quyết theo hướng nào nhưng những kỹ năng cần thiết dưới đây đều giúp chắc rằng bạn đang đi đứng hướng. Dưới đây là một số lời khuyên dành cho bạn:

Kỹ năng giải quyết vấn đề là gì?

Kỹ năng giải quyết vấn đề là kỹ năng chủ đạo trong nhóm 15 kỹ năng văn phòng cần thiết, đây là khả năng giải quyết tình huống khó khăn và bất ngờ khi tương tác với các đối tác doanh nghiệp. Kỹ năng giải quyết vấn đề liên quan đến kỹ năng lắng nghe tích cực, phân tích, nghiên cứu, sáng tạo, giao tiếp, khả năng đáng tin cậy và làm việc teamwork.

Kỹ năng giải quyết vấn đề liên quan đến 2 khả năng: khả năng sắp xếp trật tự, phân tích và sáng tạo như so sánh, tương phản và chọn lọc. Tư duy phân tích là phạm trù trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng giải quyết vấn đề bởi quá trình phân tích sẽ giúp phát hiện ra các vấn đề và định hướng ra các giải pháp.

Kỹ năng giải quyết vấn đề là gì?

Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng giải quyết vấn đề

  • Kỹ năng nghiên cứu: Đây là một trong những kỹ năng giúp bạn thu thập thông tin cần thiết cho dự án bằng hoạt động làm việc nhóm hoặc qua nghiên cứu và trao đổi online. Một số công việc online vận dụng kỹ năng này có thể kể đến như nhân viên marketing online, cộng tác viên online,…
  • Kỹ năng phân tích: Bước đầu tiên giải quyết vấn đề là phân tích tình huống để tìm hiểu chi tiết về nguyên nhân để tìm biện pháp giải quyết hiệu quả. Vì vậy, kỹ năng phân tích có ảnh hưởng rất lớn đến kỹ năng giải quyết vấn đề.
  • Kỹ năng quyết định: Sau khi trao đổi kinh nghiệm và thảo luận, nhóm của bạn cuối cùng cũng phải ra quyết định để tiến hành thực hiện và bước đầu đánh giá kết quả.
  • Kỹ năng giao tiếp: Khi đã ra quyết định và tiến hành thực hiện, bạn cần tìm sự hỗ trợ qua việc giao tiếp tương tác với các đối tác liên quan. Hơn nữa, tương tác sẽ giúp giảm thiểu sự phân vân và tăng hiệu suất cho các giải pháp.
  • Khả năng tin cậy: Các nhà quản lý đánh giá cao các thành viên sở hữu đầu óc nhạy bén, nhanh chóng hoạch định ra các giải pháp cho một vấn đề phức tạp.

Kỹ năng xử lý giải quyết vấn đề bao gồm những yếu tố sau

  1. Hiểu rõ nguồn gốc vấn đề
  2. Phân tích vấn đề
  3. Đơn giản hoá mọi việc
  4. Lật ngược vấn đề
  5. Nhìn nhận vấn đề từ nhiều khía cạnh khác nhau
  6. Chọn giải pháp
  7. Đề ra mục tiêu
  8. Đánh giá giải pháp
  9. Chọn lựa và xác định giải pháp
  10. Thực hiện
  11. Đánh giá lại kết quả vấn đề

1. Hiểu rõ nguồn gốc vấn đề

1. Hiểu rõ nguồn gốc vấn đề

Trước khi bạn cố tìm hướng giải quyết vấn đề, bạn nên xem xét kỹ đó có thật sự là vấn đề đúng nghĩa hay không, bằng cách tự hỏi: chuyện gì sẽ xảy ra nếu…?; hoặc: giả sử như việc này không thực hiện được thì…? Bạn không nên lãng phí thời gian và sức lực vào giải quyết nếu nó có khả năng tự biến mất hoặc không quan trọng. Để nhận ra vấn đề, bạn phải có một bản kế hoạch và luôn bám sát theo nó. Hãy nhờ một người bạn tin tưởng làm cố vấn giúp bạn nhận ra vấn đề. Bởi không phải lúc nào bạn cũng nhìn thấy từ góc nhìn của mình.

Sự việc bất kỳ dù lớn hay nhỏ nhưng để tìm được phương pháp giải quyết vấn đề khoa học thì việc trước tin bạn phải hiểu rõ được nguồn gốc của việc đó. Ví dụ khi bạn thực hiện một dự án, đi đến giữa chẳng đường bị rơi vào bế tắc không như kế hoạch ban đầu, khiến cho tiến trình công việc bị chậm. Lúc này thay vì cố tìm cách để tiếp tục thúc đẩy tiến trình, bạn hãy bình tĩnh nhìn lại toàn bộ kế hoạch xem mình đã mắc lỗi ở đâu, nguyên nhân nào khiến cho dự án bị đình trệ như vậy, khi đã tìm ra được nguồn gốc nguyên nhân vấn đề bạn sẽ có giải pháp tốt để xử lý vấn đề đó mà không làm ảnh hưởng đến kết quả công việc.

2. Phân tích vấn đề

Mục tiêu là Xác định chủ sở hữu của vấn đề. Không phải tất cả các vấn đề có ảnh hưởng đến bạn đều do chính bạn giải quyết. Nếu bạn không có quyền hạn hay năng lực để giải quyết nó, cách tốt nhất là chuyển vấn đề đó sang cho người nào có thể giải quyết.

Có một câu nói nửa đùa nửa thật nhưng cũng đáng để bạn lưu ý: “Nhiệt tình cộng với thiếu hiểu biết đôi khi thành phá hoại”.

Sau khi đã tìm hiểu rõ nguyên nhân vấn đề, việc tiếp theo bạn hãy bắt tay vào phân tích vấn đề đó. Phân tích vấn đề giúp bạn hiểu rõ hơn về bản chất của vấn đề, biết được vấn đề đó sai ở đâu, sai như thế nào, có nghiêm trọng hay không và đưa ra các lựa chọn hợp lý nhất để xử lý vấn đề một cách tốt nhất.

3. Đơn giản hoá mọi việc

Bạn đã phân tích xong, biết được sự việc đó mắc lỗi ở đâu, cần giải quyết vấn đề như thế nào, tiếp theo bạn hãy đơn giản hóa vấn đề đó. Hãy giả sử rằng đó là vấn đề không hề phức tạp và mình sẽ tìm ra được giải pháp khoa học nhất để xử lý nó. Không nên làm quan trọng hóa vấn đề, bởi như vậy vô tình bạn đẩy mình vào tình huống khó, luôn căng thẳng vì cho rằng vấn đề của mình quá lớn, không dễ  dàng tìm được cách giải quyết.

4. Lật ngược vấn đề

Có thể trước đó bạn đã gặp nhiều vấn đề khác nhau và đều được xử lý nhanh gọn bằng một giải pháp chung, nhưng đến vấn đề này bạn đã áp dụng giải pháp cũ nhưng không hiệu quả. Đừng lo lắng, bạn hãy tìm ra giải pháp mới, bỏ qua lối mòn mà trước đây bạn thường đi, bởi mỗi vấn đề sẽ có đặc điểm khác nhau, không phải vấn đề nào cũng có thể áp dụng một giải pháp giải quyết được, hãy mạnh dạn thay đổi, bạn sẽ có kết quả bất ngờ.

5. Nhìn nhận vấn đề từ nhiều khía cạnh khác nhau

Đừng gò bó mình trong khuôn khổ, hãy nhìn vấn đề từ nhiều khía cạnh khác nhau sẽ giúp cho bạn thấy được điểm mấu chốt của vấn đề là gì. Đó là cách nhìn bao quát nhất, bạn sẽ biết mình đã làm được những gì, chưa làm được gì, cái gì làm chưa tốt khi đó bạn sẽ biết được vấn đề đó phát sinh từ đâu, tại sao lại mắc phải nó, làm thế nào để thoát khỏi khúc mắc đó để tiếp tục đi tiếp.

Chưa hiểu rõ nguồn gốc của vấn đề sẽ dễ dẫn đến cách giải quyết sai lệch, hoặc vấn đề cứ lặp đi lặp lại. Nếu nói theo ngôn ngữ của y khoa, việc “bắt không đúng bệnh” thì chỉ trị triệu chứng, chứ không trị được bệnh, đôi khi “tiền mất, tật mang”. Bạn nên dành thời gian để lấy những thông tin cần thiết liên quan vấn đề cần giải quyết.

Ở đây ta cần xác định được những thông tin của công việc bằng cách đặt ra những câu hỏi.

  • Tính chất của công việc (khẩn cấp, quan trọng)?
  • Yêu cầu chỉ thị của cấp trên là gì?
  • Nguồn lực để thực hiện công việc?
  • Công việc này có thuộc quyền giải quyết của mình hay không?
  • Bản chất của công việc là gì?
  • Những đòi hỏi của công việc?
  • Mức độ khó – dễ của công việc?

6. Chọn giải pháp

Sau khi nhìn nhận, đánh giá và đưa ra các giải pháp, bước tiếp theo vô cùng quan trọng sẽ quyết định đến kết quả của vấn đề là chọn giải pháp. Nếu bạn chọn giải pháp sai đồng nghĩa với việc giải quyết vấn đề của bạn sẽ rơi vào bế tắc. Vì vậy, hãy cân nhắc thật kỹ giải pháp. Hãy nhìn lại nguồn gốc phát sinh, đánh giá vấn đề thật cẩn thận để chắc chắn rằng giải pháp bạn lựa chọn là hợp lý nhất.

7. Đề ra mục tiêu

Bạn đã chọn được giải pháp giải quyết vấn đề, việc tiếp bạn cần làm là đề ra mục tiêu. Khi làm bất kỳ việc gì bạn đều cần phải có mục tiêu. Mục tiêu sẽ giúp bạn định hình được đích đến của mình và làm thế nào để đi được đến cái đích cuối cùng đó.

Đặt ra mục tiêu sẽ giúp ta đi đúng hướng trong việc giải quyết vấn đề. Câu hỏi ở đây sẽ là: “Tôi đang cố gắng đạt được điều gì?”.

8. Đánh giá giải pháp

Sau khi đã tìm hiểu được cội rễ của vấn đề, bạn sẽ đưa ra được rất nhiều giải pháp để lựa chọn. Câu hỏi ở đây sẽ là:

– Trên cơ sở những thông tin có được và mục tiêu cần đạt được, các giải pháp mà tôi có thể chọn lựa là gì?

9. Chọn lựa và xác định giải pháp

Yếu tố sáng tạo sẽ giúp bạn tìm được giải pháp đôi khi hơn cả mong đợi. Cần lưu ý là một giải pháp tối ưu phải đáp ứng được ba yếu tố: có tác dụng khắc phục giải quyết vấn đề dài lâu, có tính khả thi, và có tính hiệu quả.

Ở giai đoạn này, bạn cần thử nghiệm tính khả thi của từng giải pháp nhưng chỉ là thử trong đầu. Các câu hỏi ở đây như sau:

  • Các giải pháp sẽ được thực hiện như thế nào?
  • Chúng sẽ thỏa mãn các mục tiêu của tôi đến mức độ nào?
  • Phí tổn (về tài chính, thời gian, công sức…) cho việc áp dụng mỗi giải pháp là bao nhiêu?
  • Giải pháp nào tốt hơn, giải pháp nào tốt nhất?

10. Thực hiện

Mọi thứ đã được chuẩn bị hoàn tất, bây giờ nhiệm vụ của bạn là bắt tay vào thực hiện hay đúng hơn là bắt đầu tiến hành giải quyết vấn đề. Đây là khâu vô cùng quan trọng, những vấn đề có thể phát sinh thêm sẽ xuất hiện ở giai đoạn này. Vì vậy, thay vì bị động thực hiện theo những kế hoạch đã vạch sẵn, bạn hãy luôn chủ động để đối phó với các vấn đề phát sinh, để chắc chắn rằng vấn đề của bạn sẽ được giải quyết tốt nhất và mang lại kết quả như mong muốn.  

11. Đánh giá lại kết quả vấn đề

Đánh lại lại kết quả vấn đề là việc bạn tổng kết lại toàn bộ quá trình giải quyết của bạn từ khâu xác định nguồn gốc cho đến khi vấn đề được giải quyết xong. Việc làm này giúp bạn có cái nhìn tổng quát về toàn bộ vấn đề, những giải pháp, cách lựa chọn giải pháp, quá trình thực hiện từ đó bạn sẽ rút ra được kinh nghiệm cho bản thân và cho những lần giải quyết vấn đề sau này.

Để có được những kỹ năng trên bạn hãy thường xuyên rèn luyện cho mình bằng những tình huống thực tế. Đừng chủ quan nghĩ rằng bạn sẽ không bao giờ phải giải quyết vấn đề gì bởi mọi việc bạn làm đều đã được tính toán kỹ lưỡng, như vậy sẽ khiến bạn dễ rơi vào thế bị động khi gặp phải vấn đề khó.

Các bước trên đây được xây dựng trên một nguyên tắc mà người ta tạm gọi là KOALA.

  • K: Sự hiểu biết – Kiến thức (Knowledge)
  • O: Mục tiêu (Objectives)
  • A: Phương án (Alternatives)
  • L: Đánh giá và lựa chọn (Look ahead)
  • A: Hành động (Action).

Cách nâng cao kỹ năng giải quyết vấn đề

Cách nâng cao kỹ năng giải quyết vấn đề
  1. Lĩnh hội sâu sắc về kiến thức về lĩnh vực của dự án: Đây là yếu tố then chốt bởi chỉ khi nghiên cứu và hiểu chính xác nguyên lý vận hành của một vấn đề mới có thể tìm ra những lỗi hệ thống và tìm cách khắc phục chính xác và hiệu quả.
  2. Tìm kiếm cơ hội giải quyết vấn đề: Bằng việc đặt bản thân vào trong các tình huống khác nhau sẽ khiến bạn nâng cao khả năng phân tích, phán đoán, đánh giá và xử lý các khía cạnh của vấn đề. Việc tìm kiếm tình nguyện viên hoặc cộng sự vững chuyên môn liên quan giúp bạn dễ dàng tìm chìa khóa cho vấn đề.
  3. Thực hành giải quyết vấn đề: Một cuốn sách sưu tập các tình huống thực tế sẽ giúp bạn dễ dàng tham khảo để áp dụng vào các giải pháp của mình. Luyện tập, hình dung trước và giải quyết vấn đề trước khi chúng phát sinh. Ví như, trên đường đi làm, bỗng nhiên xe của bạn bị hỏng thì bạn sẽ làm gì. Bạn có thể nghĩ ra bao nhiêu giải pháp. Đâu là giải pháp tối ưu? Đâu là giải pháp mà có khả năng bạn lựa chọn. Khi làm xong bài tập này, bây giờ bạn có thể làm gì để có sự chuẩn bị tốt hơn trong trường hợp điều đó xảy ra.
  4. Quan sát cách người khác giải quyết vấn đề: Quan sát là một phương tiện học hỏi hiệu quả bên cạnh những cuốn sách kỹ năng. Nếu có thể, bạn có thể hỏi các đồng nghiệp có chuyên môn hoặc sếp để tham vấn cho giải pháp bạn đã vạch ra.
  5. Hãy nghĩ ra càng nhiều giải pháp càng tốt cho mọi vấn đề bạn đang gặp phải. Nhận phản hồi từ những người xung quanh có những quan điểm, suy nghĩ khác để có tầm nhìn rộng hơn và từ đó, chọn ra một giải pháp.
  6. Mỗi ngày hãy nghĩ ra một số giải pháp cho một vấn đề tưởng tượng. Ví như, con bạn đột nhiên không thích đi học, con đường đi làm hôm nay bị cấm… Bạn sẽ giải quyết như thế nào.
  7. Luôn luôn nghĩ rằng, các vấn đề thường có hơn một giải pháp. Chúng ta càng có sẵn nhiều công cụ thì chúng ta sẽ ngày càng trở thành người giải quyết vấn đề giỏi hơn. Nghĩ ra những phương án giải quyết tốt hơn, thay vì xem chúng đúng hay sai.
  8. Tự thưởng cho mình khi bạn tìm ra được một giải pháp tuyệt vời cho vấn đề nào đó. Điều đó giúp bạn có thêm động lực để tìm ra các giải pháp cho các vấn đề tiếp theo.